De angst grijpt om ons heen. Steeds meer mensen beginnen de gevolgen van de crisis te voelen. Opdrachten, aankopen, investeringen worden uitgesteld. Van het verdiende geld wordt minder geconsumeerd en meer gespaard.

Ik ontving gisteren nog van iemand het volgende emailtje over de LAKaandecrisisactie:
"Hallo,
Goed initiatief en ik wil graag de poster. Wel heb ik vanaf 1 juni geen opdrachten meer… maar ach… gewoon blijven lachen he!"
De angst dat het minder zal gaan in de toekomst wordt gevoed, door steeds meer negatieve berichten. De meeste media smullen mee van de ellende:
Zo las ik in Metro van eind april: "Crisis: 1 op de 3 voelt het in de portemonnee".
Waarom schrijft Metro niet: dat 2 op 3 of zelfs 67% de crisis NIET voelt in de portemonnee?

Lak aan de crisis betekent niet:
doen alsof er geen crisis aan het ontstaan is.
Nee, lak aan de crisis is een oproep aan iedereen zich te realiseren dat vanaf het moment dat mensen hun vertrouwen in de toekomst weer terug hebben, er geen crisis meer is.

Vraag is: op welke manier krijgen we het vertrouwen in morgen weer terug.

Daarvoor hebben wij een plan.

PLAN inleiding

Crisis
Alvorens het plan uit de doeken te doen moeten onze neuzen dezelfde kant uit wijzen en moeten we over hetzelfde fenomeen praten. De crisis.

Zoals de economische of krediet- of financiele crisis gepresenteerd wordt is het een financiele ramp. Banken gaan failliet of zweven op de rand van de afgrond, spaarders verliezen (deels) hun spaartegoeden, overheden springen bij om de ergste gevolgen op te vangen door garantiestellingen. Daarnaast worden leningen verstrekt aan banken zodat niet nog meer burgers geraakt worden door de escapades van de blunderende banken.

De omvang van deze ramp blijft helaas niet beperkt tot de sector die hem heeft veroorzaakt, namelijk de banken, nee in toenemende mate beginnen mensen de gevolgen er van te ondervinden. Maar hoe komt dit? Er is toch geen reden om te stoppen met consumeren? Het gros van de bevolking kan toch gewoon het leventje blijven leiden dat zij voor de crisis hadden?

Crisissentiment
De enige plaats waar de crisis begint en eindigt is tussen de oren. Daaraan iets doen betekent de crisis oplossen en voorkomen dat deze in de toekomst opnieuw zal uitbreken.
In de plannen om de crisis te bestrijden ontbreekt de aanpak van het crisissentiment. Het crisissentiment is de (onrealistische) angst voor de crisis die de consument steeds huiveriger maakt om geld uit te geven. Hierdoor worden steeds meer bestedingen uitgesteld, facturen later betaald. Op deze manier wordt minder geconsumeerd en maken bedrijven minder winst. Waardoor ontslagen vallen. Daardoor krijgt een groep mensen minder inkomen, kan minder besteden, waardoor nog meer bedrijven minder winst maken enzovoort.
Tijdens de crisis van de dertiger jaren werd deze angst voor de crisis (die erger is dan de crisis zelf) al door Roosevelt gesignaleerd. Destijds werd geprobeerd om de crisis met financiële middelen te bestrijden. Uiteindelijk zorgden de enorme investeringen in de oorlogsindustrie er voor dat de crisis van de dertiger jaren voorbij ging.
Ook nu wordt de crisis bestreden met investeringen. Helaas is uit de crisis van toen geen lering getrokken. Het crisisspook is nu weer opgedoken en opnieuw wordt het sentiment genegeerd. De oorzaak wordt niet aangepakt omdat mensen niet wordt geleerd de crisisangst te overwinnen. Er wordt geprobeerd de financiële omstandigheden te verbeteren en daardoor wordt steeds achter de feiten aan gelopen.
Want de crisis moet worden bestreden op de plaats waar deze werkelijk woedt, niet in de omstandigheden maar in het hoofd. Daar ligt immers de oorzaak.

Vertrouwen
Er breekt paniek uit! Onzekerheid. Mensen verliezen hun vertrouwen in de toekomst. Voordat een aantal grote banken omvielen had de consument dit vertrouwen nog wel. Dan gaan in 2008 een aantal grote zakenbanken naar de afgrond en langzaam maar zeker zwelt de paniek aan. Het kabinet Balkenende probeert eind 2008 nog het publiek te overtuigen dat er niets aan de hand is, zij willen het vertrouwen in standhouden. Helaas slaagt het daarin niet en lijkt nu ook besmet te zijn geraakt door angst.

Vertrouwen is een wispelturig fenomeen. Het kan op wereldschaal omslaan en veranderen in angst voor een crisis.

Daarnaast stapelen de deskundigen de ene negatieve prognose op de andere, alsof ze elkaar in pessimisme de loef willen afsteken. Vreemd genoeg hebben deze deskundigen de financiële crisis niet kunnen voorspellen. Nu zouden ze plotseling de toekomst wel kunnen voorspellen?

Ik denk dat de term economische of financiele crisis de werkelijke lading mist. Want de grootste crisis speelt zich af in het vertrouwen dat ieder in zichzelf zou moeten hebben. Helaas hebben de meeste mensen onvoldoende zelfvertrouwen, zodat zij hun vertrouwen moeten baseren op de kracht van anderen, zoals de overheid. Wat gebeurt er wanneer de overheid je zelfs niet kan redden? Wat gebeurt er wanneer zelfs de regering je banktegoed niet kan teruggeven? Hoe komt het toch dat angst steeds meer mensen te pakken krijgt?

Inderdaad, mensen durven niet meer geloven in een toekomst waarbij zij niet meer kunnen terugvallen op gevestigde waarden zoals de overheid en de bank. Vanaf dat moment moeten zij gaan terugvallen op zichzelf, op hun eigen inzicht en kracht. En daarin hebben zij geen vertrouwen, want dat hebben zij immers gegeven aan instellingen buiten zichzelf.

Er is een nieuwe situatie ontstaan, niets lijkt nog zeker. Bij deze nieuwe omstandigheden hoort een ander gevoel. Een besef van onbekendheid. We weten niet meer hoe onze toekomst er uit zal gaan zien. Bepaalde vaste waarden zijn verdwenen. De mens wordt teruggeworpen op zichzelf en om zichzelf te kunnen helpen zal hij of zij op zichzelf moeten kunnen terugvallen en vertrouwen. Aangezien hij eerder anderen dan zichzelf vertrouwt kan er alleen maar angst voor een onzekere toekomst overblijven.

Plan - oplossing

Kort gezegd komt ons plan er op neer dat een mentaliteitsverandering of een verandering in ons denken er voor kan zorgen dat we meer vertrouwen in onszelf en daardoor in de toekomst kunnen krijgen, ook als de overheid, banken en andere gevestigde instellingen ons vertrouwen niet meer waard zijn.

Slagen we er niet in deze mentaliteitsverandering tot stand te brengen dan zullen economische crises zich blijven herhalen totdat mensen wel hebben leren vertrouwen in zichzelf.

De huidige maatregelen genomen om de crisis te beteugelen zijn gericht op het doen van investeringen. De overheid geeft de angstige burger het goede voorbeeld. De overheid pompt geld in een economie terwijl de burger alleen nog durft te denken aan besparen en minder consumeren. In de hoop dat deze maatregelen het vertrouwen weer laten terugkeren.

Het geknakte vertrouwen in instellingen moet daardoor terugkeren. Met deze maatregelen wordt niet gewerkt aan het broodnodige vertrouwen dat de burgers in zichzelf zouden moeten leren krijgen.

Plan deel 1 van de oplossing
Positieve berichtgeving

Wij roepen de media op in plaats van overwegend negatief (zie voorgaand voorbeeld uit Metro) de berichtgeving wat positiever te gaan presenteren. Doen zij daarmee de werkelijkheid geweld aan? Nee, maar je kan een glas half leeg zien of halfvol. Deze keuze is cruciaal. Zoals we vandaag zien: des te meer negatief nieuws er over de wereld wordt uitgestort, des te meer wordt de crisisangst aangewakkerd en geeft dit het gevoel dat deze angst gegrond is. Op een gegeven moment wordt de angst een selffulfilling prophecy. De grond voor de angst die er voorheen niet was, creeeren we zelf. De angst voor de toekomst doet de uitgaven stokken en daarmee wakkeren we de crisis waarvoor we zo bang zijn juist aan.

Ik ben me er terdege van bewust dat een dergelijke oproep geen eenvoudige is. Het slechtste nieuws verkoopt namelijk het best. Helaas zijn mensen meer uit op negatief nieuws dan positieve berichten. De media snijden in hun eigen vlees wanneer zij met te veel positief nieuws zouden uitpakken. Of juist niet?

Ook de media zullen kunnen profiteren van een omslag in de stemming en het einde van de crisis.

Plan deel 2 van de oplossing
Herstel van vertrouwen langs psychologische weg: positieve voorbeeld

Het vertrouwen in het bankwezen is voorlopig verdwenen. Ook het vertrouwen in de overheid is gekrompen door hun tekortschietend toezicht op de financiële sector. Er overheerst een algemeen gevoel van nergens meer op te kunnen vertrouwen.
In een dergelijke toestand overheerst angst en onzekerheid.

Een stap in de richting van herstel van vertrouwen is deze Lak-aan-de-crisis-actie.
Wij roepen alle mensen op die nog wel vertrouwen in de toekomst hebben dit kenbaar te maken, door bijvoorbeeld de poster voor hun raam te hangen en het bijna van de daken te schreeuwen dat zij Lak aan een crisis hebben, die niet van hen is.
En die wel van hen wordt op het moment dat de crisisangst ook hen te pakken krijgt.

Er hoeft geen paniek uit te breken als een bank failliet gaat. Er wordt een verlies geleden. Maar betekent dit verlies het einde? Of betekent dit een tijdelijke crisis voor degenen die hun banksaldi in rook zien opgaan?
Betekent het ontslag van een aantal medewerkers van een bedrijf dat jij ook binnenkort je baan zal gaan verliezen?
Wanneer huizenbezitters in de VS hun hypotheken niet meer kunnen betalen, kan jij dan binnenkort evenmin je hypotheek nog voldoen?
Hoe komt het dat wanneer een ander tegenspoed heeft, jij bang bent dat het jou ook zal overkomen?

Door kenbaar te maken dat wij geen angst hebben voor de crisis geven we aan vertrouwen in onszelf en onze capaciteiten te hebben. Bij tegenslag kan je immers beter vertrouwen op jezelf dan op een ander. Ook hiervan gaat een voorbeeldwerking uit die anderen kan overtuigen dat zij geen angst voor de toekomst behoeven te hebben. Net zoals de overheid het voorbeeld voor investeringen geeft, zo kunnen de mensen met voldoende zelfvertrouwen een voorbeeldfunctie vervullen.

Plan deel 3 van de oplossing
Herstel van vertrouwen langs psychologische weg: zelfvertrouwen leren
Een aantal instellingen waaronder de School voor Zelfvertrouwen houden zich bezig met het aanleren van zelfvertrouwen aan geinteresseerden. Het uitgangspunt van de School voor Zelfvertrouwen is dat je op scholen leert lezen en schrijven, maar over de belangrijkste meest bepalende factor in je leven, namelijk zelfvertrouwen leer je niets.

Met dat doel voor ogen is de school voor zelfvertrouwen opgericht en biedt in de vorm van een laagdrempelige training iedereen de mogelijkheid zelfvertrouwen aan te leren.

Aan een training zelfvertrouwen is een enorme behoefte. Iedere dag naarmate de crisis aanhoudt wordt het bewijs hiervoor geleverd.

Conclusie
Laat de overheid investeren in het tot stand brengen van een mentaliteitsverandering gericht op het geloof van de burgers in hun eigen kracht en capaciteiten, met andere woorden in zelfvertrouwen.
Er is geen financiële crisis, geen depressie, geen kredietcrisis. Er is een crisis in het zelfvertrouwen. Ieder mens die op zichzelf vertrouwt laat zich niet uit evenwicht brengen door zwartkijkende deskundigen, maar heeft lak aan een crisis die niet van hem is. Maar die wel van hem kan worden als hij de zwartkijkers gaat geloven.

Want dat is wat deze crisis werkelijk betekent: het ultieme bewijs voor een haperend mondiaal zelfvertrouwen!

Rob Vellekoop
mail

* 14 mei LAK aan de crisis DAG